प्रार्थनेन इव पुण्यत्तरः सेवायां हस्तौ

मूल्य – सद्वयवहार उपमूल्य – अस्वार्थिनः सदा जनान् आवेदनन्ति इति तेन पीडा न प्रणश्यति च प्रभू तस्यां न दया प्रदर्शयति | ते जनान् महर्षि वाल्मीकि विरचित रामायण कथाभाग सारं पठतुं अवश्यः || यावत् वीभीषण हनुमान् समेथ सख्य भावेन भवति तदा सः पृष्ठतः “भोः हनुमानः!  तव एकोऽपि वानरः | तदापि भवान् प्रभु रामं अनुग्रह पूर्वकः सन्ति […]

भगवन् निश्चितम् वर्तसे – एकः चाय आपणं

मूल्यः – सत्य

मूल्यः – सत्य

एकः पञ्चदश भटपेटक तेन प्रधान नायक समेथ हिमालय प्रदेशे चलितः | तत्र ते  आगामि त्रीणि मासे सामूहि कारयति |अपर  पेटक भटगणा, एतत् नूतन आगमनेन विषितः | तत् कारणं नूतन भटपेटक आगमनार्थुं अपेक्ष्यतः | तस्मात् ते तस्यां प्रधान भाग अन्य सुरक्ष सीमप्रदेश प्रचलिताः | अल्प भटपेटकाः स्वकुटुम्बैः संदर्षणार्तुं विराम  समये चलिताः | भटपेटकाः तस्यां उद्योगः पूरयित्वा विषितकारणं नूतन भटपेटकां अति संतुष्टः  अभवत्

पर्वतारोहिन् अवसादक यात्रा अभवत् |  च तस्यां आगामि साय पर्यन्तं आरोह्यतः |  ते, अति शीतं च तुषारवर्ष वियत समीकृत कारणं अति पीडिताः |  एतत् समये कदापि एकः चषक छाय् दीयते समीचीनं इति प्रधान नायक चिन्तित्वा , च एतत् विफल इच्छा इति सर्वे ज्ञात्वा चिन्तिताः |

एकः घण्टः पश्चात् ते एकः उत्सन्न निर्माण  लघु आपणं इति दृष्यतः च कपाटितः अभवत् |  तत् समये रात्रि द्वि अभवत्  च समीपे न गृहे सन्तः | तदापि द्वारम् ताडयितुं  असुरक्षित भवति इति ज्ञात्वा प्रधान भटपेटकः तस्यां बालकाणां  विश्रामनार्थुं भ्रूयतः |  त्रीणी गण्ठः ते चलित कारणं च विरामनार्थुं तत्र हि स्थगिताः | 

पर्युषित विषयः “ न छाय्  बालकाः, दुरदृष्टं” इति प्रधान नायकः घोषितः | 

“भोः, एतत्  छाय् आपणः हि भवति |  वयम् सर्वेभ्यो एतत् आपणस्य द्वार कपाटिम् ताडयित्वा च छाय् मिश्रयित्वा कुर्यात्” इति  एकः सैनिकः अभ्रवीत् |  प्रधान नायकः द्वन्द्वि भवति परम् एकः उष्ण छाय् अति उत्तम योजनं इति ज्ञात्वा द्वार कपाटिम् ताडयितुं  अनुमति दीयते |    कपाटिम् ताडित पश्चात्  ते अति आश्चर्यमपि भवति |  परम् आपणः एकः छाय् आपणः हि भवति |  छाय्  सामग्रीः सर्वे च बिस्कटिम् समेथ सन्ति | अति शीघ्रः छाय्  रचित्वा सर्वेभ्यो तत्  शीत रात्रौ संतुष्टेन वर्तितवान्  |  पश्चात्  अवसादक पर्वतारोहिन् यात्रा प्रत्यारंभिताः |

तत् क्षणं अधिकारि चिन्तितः “कदापि आपणस्य स्वामिः विना अनुमति ताडयित्वा च आपणस्य सर्वे सामग्रीम् अपि  संतुष्टेन प्रसृत्वा छाय् कुर्यपश्चात् , तस्य वेतनं दीयनार्थुं समीपस्थ दृष्टिः दृष्यातः परम् कोsपि न दृष्यतः | च ते सर्वे शिष्ट सैनिकाः न च चौरीभूत इति चिन्तित्वा ते एकः सहस्र रूप्यकानि धनं तस्यां धनस्थुत्येन विस्रुष्ट्वा गणित्र परि शर्करा धारक अधः स्थापितः | तत्र ते सर्वे तत् आपण अपक्रमयिताः | पश्चात् अधिकारिः संतुष्टेन विषिताः |

पश्चात् अति दिवसे, वारे च मासे चलितः | ते अति साहसेन आनय कारणं कुर्यात् च सर्वे एकाग्रसहित कारणम्  सर्वे सैनिका: सुरक्षिताः अभवत् | तस्यां प्रत्यागच्छति समये आगतः |

अति ह्रस्व काले ते सार्वे प्रत्यागतः  | तावत् ते सर्वे तत् आपण समीपे आगताः | तत् दिवसे आपणं उध्घाटि अभवत् |  तत्र वृद्धः पुरुषः भवतः | पञ्चदश सैनिक्यां दृष्ट्वा अति संतुष्टः भवति तत् वृद्धः |  तस्यां ग्राहक आनया धनं लभ्यते इति अति शीग्रहि छाय् मिश्रनार्थुं प्रारंभितः |

वृद्धः छाय् आपणः

“यदा देव: भवति, तावत्  किं भवान् देवभक्तान् दुःखितः?” एकः सैनिकः तस्य दैव भक्तिं च दारिद्र दृष्ट्वा पृष्ठतः |

“न भ्राता ?  एतत् विचारः अनुचितः | तस्य साक्षी अधूरी मासे मम अनुभवितः”  इति वृद्ध अभ्रवीत् |

तस्य कथा इति चलितः

“मम अति कठिन समये कश्चन आतङ्कवदिनः मम बालकं अतिपीडिताः | ते मम बालकेन स्वल्प विषये ज्ञातुं इच्छतः | परम् मम बालकं नजानाति तत् विचारः | तस्य कारणं अहं आपणं  शीघ्रम् निमीलित्वा मम बालकं  चिकित्सालय चलितः | तस्यां औषध संक्रयनार्तुं अहं  धनविहीनः भवति | परम्  ऋणदानार्थुं प्रयत्निताः | तदाsपि आतङ्कवदिन भादेन कश्चिदस्पि मम धनं उधारं दीयं विचेतते | निष्प्रत्याशी च निराशा मूदितः |  तत् समय, भ्राता, अहं देवानां मम सहायनार्थुं प्रर्थिथः च अहं तत् दिने मम आपणं प्रत्यागतः | यावत् अहं आपण समीपे आगतः कपाटिहि ताडितः दृष्यतः | भो! कश्चन शेषमपि गत्वा इति चिन्तितः | परम् मम देव एकः सहस्र रूप्यकानि धनं तस्यां गणित्र उपरि शर्करा धारक अधः स्थापितः | तत् दिने तत् धनस्य मौल्यं अहं वार्थां न वदिष्यामि | भगवान् अन्तर्यामि | हां ! ते वर्तते |

अहं जानामि इदं स्थले प्रति दिने जनाः म्रयति | परम् भवान् सर्वे तव बन्धु, मित्रान् च पुत्रान् दृश्यतः |  परम् दैवं सदाकाले अस्मान् दृष्यतः तदा सर्वे  तव इष्ट दैवं धन्यवादः कुर्यात् | तत् दिने ते मम आपण कपाटिम्  ताडयित्वा मम सहायं कुर्यात् |  अहं जानन्ति भवान् एव हि निश्चयेन कुर्यात्” इति दृड संक्लल्पेन अभ्रवीत् |

तस्य दृढ विश्वासं च भक्तिं दृश्य तत् पञ्चदशः सैन्यकाः तत् अधिकारीं एकः समये आश्चर्येन दृष्यतः – ते सर्वे अधिकारिं नेत्रे दृश्य ज्ञातः |  तस्मात् अधिकारिः शीग्र  उथित्वा तस्य देयक पत्र मौल्यं दीयतः च तत् पुरुषं आलिङ्गितः|

“हां बाबा, अहं जानामि भगवान् सर्वे जगत्  व्यापितः – हां छाय्  अपि अति रचितः” इति प्रधान अधिकारी भ्रूयतः |

तत् क्षणं सर्वे दृष्यतः अधिकारीं  अपरूप दृश्यः एकः प्रधान भटपेटकः नेत्रमsपि परामृशयतः |  सत्यं – अहं सर्वेभ्यो भगवान् अन्यं वर्तते |

कलिका 

विश्वासं किमपि विषये अवश्यं | दृड विश्वासं मेरु पर्वतमपि चलिताः | यः भगवान् वर्तते इति विश्वासं कुर्यात्  ते निश्चयेन मनुष्य रूपेण बहु रूपेण सहायं लभ्यते |  तत् जनाः तस्यां जीवनः स्वामिन् हस्तौ सदा काले सर्व कार्ये सहायं दृष्यतः | श्री आञ्जनेय – अचञ्चल विश्वास कारणं तेन हृदये सदा काले श्री राम वसितुं तथाहि चिन्तन विषयः |

अनुवादः

श्रीप्रिया श्रीधर

http://www.saibalsanskaar.wordpress.com

भक्तिं चमत्कारः

मूल्यः – सत्य

उपमूल्यः – श्रद्धा

एकः बालिका तस्यां मैत्रीं गृहे गत्वा अतिसमये स्थगितः च गृहे एकात्मया प्रत्यागतः |

अति शीघ्रः आगतः तदापि सा न भितिता | तस्यां लघु समुदायः च गृहं नातिदूरः अभवत् |

यावत् सा द्विचक्रवाहन पादपद्दति चलिता तावत् दुर्गा देवाणाम् अपकार या अपायां रक्षणार्तुं प्रर्तिता |

यावत् सा शूय, तिमिरहित पादपद्दति गता तावत् सा निर्णिता “एतत् मार्गे मम गृहे अति शीघ्रे लब्यता” इति | परम्  अर्धमार्गे सा मार्ग समाप्ते एकः नरः स्थित दृष्यता |  च तत् नरः तस्यां प्रत्यक्षित: इति भाविता |   सा पीडिता च रक्षणार्तुं भगवत् शरणागता प्रार्थिता | पश्चात्, सान्त्वनीय भावना – शान्तता च रक्षण तस्यां संवीता | सा कश्चित् तस्यां परि अनुपरैति इति अनुभूयता |

परम् मार्ग समाप्तेन तत् पुरुषे उत्तीर्ण गृहे अति सुरक्षात आगता |

आगामि दिवसे वार्तापत्रं पठनं कुर्याति इति युव बालिका तत् मार्गम् बालिकाहरण विषयः सा चलन पश्चात् विंशति निमिषः प्रस्तुतः |

भवता दुःखान्त विषये पठित्वा सा तस्यामपि  एतत् अपघातः च भवति इति ज्ञात्वा सा रोदनमभिप्रस्थिता |

पश्चात् सा प्रभुं हृदय्य पूर्व कृतज्ञता तस्य सुरक्षणात् प्रर्तिता च सहायत  धन्यिकृत्वा  च तत् युवक बालिकां सहायं निश्चयित्वा आरक्षककार्यालय गतः |

सा तत् पुरुषं अनन्यीकुर्येन इति उचितः  इति तस्यां कथा भ्रूयात् |

तत् आरक्षक पृष्ठः “ कथं भवान् पुरुषास्तरित दृश्य अनन्यिकुरु मानयितः?” इति | तस्मात् तस्य स्वीकृत्वा तत् क्षणं तत्  पाद पद्दति पूर्व दिवसे दृष्टः पुरुषं समीकुर्यात् |

यावत् तत् पुरुषः समीकृतः तावत् सः प्रमथितेन सर्व सत्यं विख्यातः | तत् अधिकारी दुर्गां शूरत्व अभ्यानन्द्य च पृष्ठतः “ कथं अहं प्रतिकुर्यात् कदापि भ्रूयात्” |  सा तस्मात् तत् अपराधीन् विचारणार्थं  एकः प्रश्नं प्रुष्टनार्थं इच्चिता इति प्रति वादिता | दुर्गा कुतूहलेन तस्यां कथं न उध्वसति इति तत् अपराधीन् पृष्टः |

तावत् तत् अपराधीन् अभ्रवीत् “भवान् एका न भवति | परम् तस्यां द्विपुरे द्वौ उदित पुरुषौ समेथ चलिता” इति |

कलिका

भक्तिः गिरिजालं  चलति  |  यावत् अहं दृढ संकल्पं च भाक्तयेन भगवान् समेथ चलामि तावत्  तद्विषये चिन्ता चिन्ता मास्तु | ते कदाचिद् काले एकाकिन् न त्यजति | परन्तु ते सदा काले अन्तर शक्तिं ददाति | सदा देवान् स्मरणेन जीवन परीक्षा या धर्मासन समये अन्थर शक्तिं दीयते | तत् दृड भक्तिः विनाशकाले प्रति रक्षिता |

अनुवाद

श्रीप्रिया श्रीधर

विनयशील भक्तः

मूल्यः           सद्व्यवहारः

उपमूल्यः       नम्रता

मेल्पत्थुर नारायण भट्टादिॆिर एकः श्री कृष्ण – गुरुवायुरप्प तीव्र भक्तः | सः १०३४ यां पदानि नारयनीयं इति एकः ग्रन्तः, सङ्क्षेप भागवत पुराण विरचिताः | श्रीमान् अच्चुत पिश्रोडीम् शिष्य: मेल्पत्थुर नारायण भट्टादिॆिर अभवत् |  तस्यां गुरुं असाध्य रोगः तस्यां उपरि अगृह्णीतः च एतत् तस्यां गुरु दक्षिणं इति पालिताः |  एरुत्तच्चान् आदेशितः रोगः अनुपक्रमणीयार्थुं गुरुवायुरप्प भक्तः परिपालनार्थं इति |  सः संस्कृत पण्डित: कारणं सः नित्यं गुरुवायुरप्पन् उपरि एकः पदः विरचितः | यावत् तस्यां अंतिम पदः विरचिताः तावत् तस्यां रोगान् चिकित्सितः |

पून्तनं नम्बूदिरि एकः गुरुवायुरप्प नम्र भक्तः | सः “ज्ञानप्पन” इति मलयाल सङ्गीतं गुरुवयुरप्पन श्री कृष्ण महिमा विरचितः | सः भट्टादिॆिरम् समः पण्डितः च ज्ञानी न किञ्चिदपि भवति परम् तस्यां विरचितः पदानि सरलः च भक्तिपूर्वं भवति | एकदा सः  भट्टादिॆिरम् तस्यां विरचित पुनः शुन्दयितुं प्रार्थितः | परम् भट्टादिॆिर तस्य संस्कृत ज्ञान अवाग्मुख दृश्यः भवति इति शेष्यः |  तत् दिने पूतनं गृहे गत्वा नाथस्य पुरतः गत्वा प्रमुक्तकण्ठम् रुद्धितः |

तत् रात्रिं यावत् सः नारायणीयं पठनं प्रारंभितः एकः बालकः भट्टादिॆिरम् गृहे आगतः | सः बालकां तस्य पार्श्वे उप्वेशित्वा पठनं प्रारंभितः |  प्रथम पदं बालकः एकः दोषः निर्दिष्टः | कवि स्वीकृत्य द्वितीय पदं प्रचलितः | परम् बालकः द्विदोषः निर्दिष्टितः च तृतीय पदं तृतीय दोषः इति परिपालितः | दशमः पदं पश्चात्  भट्टादिॆिरम् प्रत्यक्षितः इति बालकः साक्षात् भगवान् श्री कृष्णः च पूतनस्य अपार भक्ति नाथस्यां प्रसादिन् , तस्यां विभक्तिं च ज्ञानं इव | पश्चात् सः पून्तनं प्रस्थुत्वा क्षमा प्रार्थितः | यावत् सः ज्ञानप्पन पटितः  तावत् शङ्खालिखितः च दोशहीन अभवत् | भो ! अति आश्चर्यः भगवत् लीलयाः |

कलिका

श्रद्धा च भक्ति नाथस्य महत्वपूर्णं परम् ज्ञान संग्रह विना प्रेम च नम्रतः |  नम्रताहि शील निवासरचना शिखरः |  विद्या ददाति विनयं |  विनया च मान एकः नाणकस्य सम पक्षः |

अनुवाद
श्रीप्रिया श्रीधर्

http://saibalsanskaar.wordpress.com

राम नाम जप महिमा

मूल्यः – सत्यः

उपमूल्यः – ज्ञानं

एक: गुरुः  तस्यां शिष्याः विष्णु सहस्रनामं पाठः पठ्यते | गुरु एतत् श्लोकं जप्यते –

“श्री राम रामेति रमे रामे मनोरमे | सहस्रनाम तत्तुल्यं राम नाम वरानमे” इति ||

तद्  अर्थ: सारं यावत् राम नाम त्रीणि समये जप्यते, तावत् विष्णु सहस्र नाम जप समं  अतः

विष्णुं सहस्र नाम एतत् श्लोकः जप्येन समं |

तस्यां बालकेन एकः शिष्यः इदं विचारेण विरुद्धितः |  ते गुरुं प्रश्नितवान् “भोः गुरुः कथं त्रीणि च सहस्रं समं ? अहं न जानामि इदं विचार पृष्ठे न्यायसम्बध्ध?” इति |

ततः चतुर च निपुण गुरुः, एकः महान् श्री राम भक्तः अभ्रवीत् “भोः! नाथः शम्भो शङ्करः अपि श्री राम नाम  अमृतेनापि अति मदुरः शब्दः  |  तत् नाम जाप्येन सहस्र विष्णु सहस्र नामा पठनेन समं” इति |

एतत् विचारण एकः कुतुहल संख्यां साधनीयः

राम नाम अक्षरः द्विका संख्यः रा च मा

रा – संस्कृत भाषायां द्वितीय व्यञ्जनः भवति – य, र, ल, व

मा – संस्कृत भाषायां पञ्चमः व्यञ्जनः भवति – प, फ, ब, भ, म

परम्

रा X मा = २ X  ५ = १० अतः एतत् त्रीणि समयः

(रा X मा ) X (रा X मा) X (रा X मा)

= (२ X  ५) X (२ X  ५) X (२ X  ५) =१० X १० X १० = १०००

इति गणितः |

एतत् श्रुन्यात् बालकः अति संतुष्टेन विष्णु सहस्रनामः एकाग्रचित्तेन च भक्त्या शिक्षा आचरितः|  एकः बालकस्य कुतूहल कारणं राम नाम जप महिमा अहं सर्वेभ्यो ग्न्यत्वा सर्वे राम जप सायं सन्ध्या काले जपित्वा श्री रामचन्द्र प्रभु कृपा कटाक्ष अनुग्रहनार्थुं  सिद्धये |

कालिक

राम नाम तारकं सदा भजोरे

अर्थेन वैदिक  कार्यं कुर्यात् च अर्थेन प्रार्थनामापि उपन्य्यस्त, विशेषतः | बालकाः  च बालकीयानां, ते अर्थ सहित अभ्यासित्वा च तत् परिणामं ज्ञात्वा कुर्यात्,  ते आनन्दानुभव अनुग्रहितः | अन्यता वैटिका अनुष्टानं किञ्चित् कृतेन भावनेन कुर्यात् न उचितः |

द्रौपदी श्रीकृष्ण नाम जपित्वा तस्य अनुग्रहः गृहीतः | शबरी राम नाम जपित्वा श्री राम अनुग्रह पात्रः |  इति हनुमान्, कुचेलः, शङ्कराचार्यः इति माहान् कथा सर्वेभ्यो नाम जपेन सिध्ध्ये |

अनुवादः

श्रीप्रिय श्रीधर

http://www.saibalsanskaar.com

सर्वस्यापि भवति सदा कुशलः भवति एकः मनुष्य: च देवतेन संभाषणं

मूल्य – शान्ति

उपमुल्य – सहना, संनिवृतिः

सदा मम विश्वासं कुर्यात्

यद्यपि भवति, तत् सर्वाणि विचारः शुभं भवति | परम् यावत् अहं न चेतितुं इच्छामि तावत् न रोचते इति वाख्यःकदापि न संशयः | एतत् कथा तत् विचारः विरचितः |

मनुष्य: – भो: भगवान्, अहं प्रष्णार्थुं इच्छामि | भवान् प्रष्णार्थुं अनुमतिं अनुग्रह |

देवतः – निश्चयः, पूर्वसिद्धता !

मनुष्य: – प्रतिज्ञकुर्यात्, भवान् न क्रोदितः भवति |     

देवतः – हां, अहं प्रतिज्ञम् कुर्यात् च न् कृद्दितः |

मनुष्य: – (सतप्रतिपक्षय) भोः! अद्यः भवान् किं कुर्यात् ?

देवतः – किमर्थः ?

मनुष्य: – (सदामर्षनेन) अतः अहं प्रातः विलंबेन जागृतः |

देवतः – आम्……….

मनुष्य: – (अनुप्रस्थयित्वा) मम वाहनं अति शीघ्रं न प्रस्यन्दते |

देवत: – आम्……..

मनुष्य: – (गुडुगुडायनेन) भोजन काले मम कर्तपूर  संपुटाश  अनुचितः | तस्मात् अहं प्रतीक्षयेतः |

देवतः – हमम…….

मनुष्य: – (प्रकोपित्वा) गृहं प्रत्यागमन काले एकः दूरवाणी संदर्शयति | विना प्रभरण कारणं कथीकृतः |

देवतः – आम् ………

मनुष्य: – (विक्षिप्तेन) एतत् सर्वाणि उपरि यावत् गृहे गत्वा मम नूतनपाद मर्दनं उपरि पादौ स्थापितः  च विश्रामितः इति चिनतित्वा सीदति राम!!! मम यन्त्रं न चलति |  किमपि कार्यं अनुचितः | किं एतत् भवति ? किं भवान् संकल्पः ?

देवतः – “ तव दिने अहं दृश्यामि | तव मरण दूतः तव शय्या’ पार्श्वे आगतः | अतः तव प्रति जीवितुं अन्यता दूतः अहं प्रेषितः | अतः अहं तत् समये तव निद्रवस्थायां प्रतिनयति | तेन कारणं त्वं विलंबेन जाग्रतः |

मनुष्य: – (आवजित्वा) म्…….

देवत: – तव वाहनं अहं स्थगितः | अन्यथा एकः मत्तः चक्रिक तव मार्गे चलितः च ते तव अघातितः | तस्मात् तव मृतु न समीप कारणं तव वाहनं अहं स्थगितः |

मनुष्य: – (जिह्रत्वा)

देवतः – त्रिणी, तव भोजन समये यः तव सुपिष्टक कुर्यात् सः रोगी भवति | अहं तत् रोगं न परिपालनार्थु इच्छामि | तस्माद्भवान् कार्यालय विलक्षितुं न सम्पादयति |

मनुष्य: – (लज्ज्यित्वा) हां ……..

देवतः – अहं तव दूरवाणी न चलनार्थुं कारणं भवति |  तत् दूरवाणी विषये असत्य: अभवत् | तत् विषये  शृण्यामपि अहं वर्जितः |

मनुष्यः – (सप्सरेन) भो: दृश्यामि देव !

देवतः – तव पाद मर्दन विचारः | तत् यन्त्रं हीन अभवत् | यदा चलितः तदा ह्रस्व विद्युत कारणं तव गृहे पूर्णं न विद्युत् चलितः | तव तिमिरे न इच्छतः |

मनुष्यः – क्षम्यतां देवा !

देवतः – न क्षम्यता पुत्रः ! परं सर्वाणि विचाराणि मम विश्वासं कुर्यात् ……… यदि उचितः या अनुचितः |

मनुष्यः – अहं भवान् विश्वासं पात्रः इच्छामि |

देवतः – विना शङ्का ! तव योजनेन मम योजनं कदापि उचितः भवति | न संशयः या संदेः |

मनुष्यः – क्षम्यतां देव !!! अहं अद्य: दिने सर्वाणि प्रवृत्तत्व कारणं अहं धन्योस्मिन् |

देवतः – प्रसीद बालकः | अन्य दिवसे तव देवानां संनिवेषणं | अहं मम बालक बालकीयानां प्रीत्या रक्षणार्थं इछामि |

कलिका

सहनशीलतेन च संनिवृत्तेन परिपालयामि यद्विचारः अस्मान् निषेधः भवति | तव श्रेष्ठः दीयते प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोपि प्रवर्तते।  शुद्ध दृष्टिः च सहिष्णुता  वृद्धिः परिपालनाय, सर्वाणि भवन्ति, अन्तिमे श्रेष्ठः भवति | तस्यां कालिकाः भवति |

अनुवादः
श्रीप्रिया श्रीधर्

धेनु: या सूकर विशेषकः

मूल्य –   सद्व्यवहारः

उपमूल्य – काल सहायता

एकदा अति धनिकः  च कृपण पुरुषः आसीत् |  तस्यां कृपण कारणं सर्वे ग्रामीणः विद्वेष्यतः|  

सः ग्रामवास्यां दृष्टिं  दृष्य अति दुखितः | एकः दिवसे ते अभ्रवीत् “भवान् सर्वान् असूय दृष्ट्यां परिपालितः | तस्य कारणम् सर्वे मम धनस्य प्रेम न जानति अन्यता मम देव जानन्ति | परम्  तत् कारणेन भवान् सर्वान् मम द्वेषिताः | यावत् अहं मृत्यु समीपितः तावत् सर्वाः धनं अनाथ आश्रमे दानंकारयित्वारिक्तः |  तावात् सर्वे संतुष्टःभवति” इति |

तावदपिग्रामवासिनः ह्रसिताः | धनिकः तेन  पुनरपि अभ्रवीत् “किं विचार ? स्वल्प दिवसः प्रतीक्षतः | नाहं अमरः| ह्रस्व वर्षे सर्वाणि धनानि आश्रम वासीयां निश्चयेन गत्वा दृष्यते” इति  | ग्रामवासीयां चिन्ता दृश्य धनिकः आश्चर्य च अभल भवतः |

एकदा सः चलित्वा संचारितः |  परम् आश्चर्यमये  महतीवृष्टि: समीपितः | तथा सः एकः विशाल वृक्षअधः आश्रयितः |  तत् वृक्षस्य अधरे एकः धेनु: च सूकरमपि आश्रयितौ | द्वौ सम्भाषण उत्सुक्तः भवति च धनिकमपि तत् संभाषणंश्रुन्यतः |

सूकर धेनुं पृष्ठतः “कथं सर्वान् जनान् तव श्लाघनीय पात्रः भवतः परम् अहं न कश्चिदपिध्यान कुर्यात्?  यावत् अहं पञ्चतां गच्छतु, तावत्अस्माकं मांस कल्पयति च मम क्रोडवालमपि उपयोगिताः | परम् भवान् अल्प एकः क्षीरं दीयते | भोः किमर्थं तव शलाघनीय पात्रः न अहं?”

एतत्   विचारः श्रुत्वा धनिकः सरल व्याख्या तत् क्षणेन करुणावेदिता च दयालु अभवत् |  तस्यां ग्रामीणां दारिद्राणां च कृपणां सहायतः|

कलिका

तत् क्षणेन सहायं उचितः इति ज्ञातव्य च वास्तविक भवति यावत् उपयुक्तः | आपत्सहाय च वैधुर्य सहायं वैधुरयां भेदः निश्चयं  न सन्देः|

अनुवाद

श्रीप्रिया श्रीधर्

http://saibalsanskaar.wordpress.com

वृक्षः सहज विशाल दायिन् उधाहरणं