About-ब्लॉग्-विषये

This is the post excerpt.

Advertisements

पिता च पुत्र

color father and son

मूल्य : प्रेम

उपमूल्य : सहना, सहिष्णुता

एकः अशीतिवयस्य वृद्दपुरुषः तस्यां पञ्च्चत्वारिंशत्वयस्यं च उन्नथ शिक्षां लब्ध पुत्रः समेथ पर्यङ्कस्थम् उपविशयतः | अकस्मात् कागं वातायन द्वारेण उपरि विलीनः |

पिता तस्य पुत्रं पृष्टतः “एतत् किं” ?  तस्मात् पुत्रः अभ्रवीत् “तत् कागं” इति |

स्वल्पं समयं पश्चात् पिता तस्य पुत्रं पुनः द्वीसारं पृष्टतः “एतत् किं” ? तस्मात् पुत्रः इदानीं उत्तरं तत्क्षणं अहं भ्रूयात् इति “तत् कागं” |

son and father

परम् अनन्थरं पिता तस्य पुत्रं तृतीय सारं पृष्टतः “एतत् किं”? तस्मात् पुत्रः प्रकोपनिय च द्वनि पृतक्विधा भवति यावत पितरं प्रतिभणित  “तत् कागं, एषः कागं”|

परम् अनन्थरं पिता पुनः तस्य पुत्रं चत्वारियात् सारं पृष्टतः “एतत् किं”? इदं समयं पुत्रः  रटीतेन पितं भ्रूयात् “कथं भवान् सम प्रश्नं पुनः पुनः पृच्छति |  अहं बहु समयानि उत्तरं भ्रूयात् “तत् कागं” |  एतत् भवान् न ज्ञातंव?

पश्चात्, पिता तस्य कक्षं गत्वा एकः परिनात दुश्चाद देनन्दिनिम् गृहीत्वा पुनरागतः | इदं देनन्दिनिं तस्य पुत्रस्य जन्मेन पोषणात् लिखित कथां आगतः |  एकः पुटे विकचे, तस्य पुत्रं पठनेन पृष्टतः | पुत्रः तत् देनन्दिनिं पठयति एतत् लिखिताः श्रुण्य,

“मम त्रिवर्षपुत्रः अस्माकं समीपं सज्जिभुम् उपविश्तः | तस्मात् एकः कागं वातायनं उपरि पृष्टतः |  ततः मम पुत्रः त्रयोविंशति समयं पृष्टतः “एतत् किं” |  अहं संतुष्टेन च पुत्रं आलिङ्ग्यन्ते प्रत्येकसमयं प्रत्यवदत एतत् कागं | अहं न रटीतः परन्तु प्रेम्नमघ्नं पुत्रं आलिन्गितः | इदं प्रश्नं यावद् पिता पुत्रेन पृष्टः चत्वारिसमयं तावत् पुत्रेन पृष्टः ततः पुत्रः रटीतः अभवत् |

father and son in swing

शिक्षा

यदा वृद्ध वयस्याः तव मातापितरौ भवति, तस्मात् तेन रटीतेन या भारेण नद्रुष्यति | परं भवान् प्रेम्नवार्थेन, शान्तियाः, शिशिरश्च, अनुव्रत, नम्रत च मैत्रिय भावेन दया सहित तदानीं पालयति | परं भवान् तेभ्यां अनल्प्यां भविष्यति |  “अहं अस्मान मातापितरौ सदा संतुष्टेन दृष्टुं अपेक्षयतः | बाल्येन मम सर्व विचिन्त्यां पालयिताः| ते सदा अनन्थ प्रियेन भवेत् | भवताः बहुविदानि शैल च द्रोणीं प्रतिबद्द तापं च चण्डवातायां  न दृश्य मम रक्षिताः केन अस्मान् समाजं अहं प्रसिद्धेन भवति “ इति सदा प्रतिदिनं घोषति |

श्रीप्रिया श्रीधर

http://saibalsanskaar.wordpress.com

अवदलित या परिपूर्णता

मूल्य – सत्य

उपमूल्य – आशावादिन

Two pots

भारतदेशे एकः उदकभारः आसन् | सः प्रतिदिनं तस्यां प्रदेशे सर्वे जनानां जलं विनियोगं करोति स्म | तस्यां द्वि बृहत् घटौ सन्तु एकः भिन्नः आसीत् |  तेषां जलेन पूरयित्व, यष्टिं द्विपुरौ आलङ्गित्वा ग्रीवतिरश्चिना सहायेन नाथस्यां गृहे प्रतिदिनं जलप्रवाहतीरेण जलं उदुढय विनियोगितः | परं एकः घटः अल्पमादीर्य अभवत्’ तस्मात् तत् घटं सदा अर्ध घटं जलं उपपादितः च द्वितीय घटः पूर्ण जलं उपपादितः | ततः उदकभारः द्वि घटं विनियोगेनविना अध्यर्धक घटं विनियोगितः स्म | इदं विचार द्वि वर्षाः अनुसरणे चलितः |

पूर्ण घटः तस्य जलसंपद्विनियोग सेवेन संतुष्टः च अभिमानिन् आसीत्  | परं आदीर्य घटः शरीरवैकल्य कारणं च पूर्ण कार्यं नविनियोगेन, लज्जिता च दग्ध अभवत् |  आदीर्य घटः कथमपि प्रयत्नेन अर्ध घट उपरि नजलविनियोगेन कारणं दुखिताः |

man carrying water

तस्मात् तत् घटः द्वि वर्षाः विफलतपश्चात् उदकभारेण अभ्रवीत, “अहं जिह्रेति च व्यपदिशतुं इच्छामि” इति | “किमर्थं भोः, किस् विचारेण जिह्रेति ?” पृष्टः उदकभारः|   तथा घटः अभ्रवीत “मम आधीर्य कारणं भवतः पूर्ण वेतनं अलभ्यति | तव श्रद्धा मूल्यं पूर्णतरं भवान् नलभ्यते” इति कारणं |

उदकबारः दीन घटम् दृश्य अनुकंप्येन भ्रूयात् “यावत निर्गमनसमयं नाथं गृहे प्रमुख सुन्दर पुष्पं सन्तु | तेन दृश्येन विज्ञापयामि” |  इतिह! गिरिं आरोह समये सूर्यः सर्वाणि सुन्दरपुष्पान्यां सान्तपना किरणं दृश्य दीन घटः संतुष्टः भवति | पादपद्दति अन्तः पुनः तस्य हीन स्थितिः चिन्तित्वा दुखिता अभवत् च पुनः उदकबारमपि तस्य चिन्तन कारणं भ्रूयात् |

सः दीन घटेन अभ्रवीत् “भोः! सुन्दर पुष्पाणि मार्गे एकः तीरे आसीत्  | अतः एतानि  पुष्पाणि द्वि पुरं न आसीत् | एतत् सौन्दर्यं त्वमीहि कारणं | तव आधीर्य चिन्थित्वा अहं तत् पुरं भूमिं पुष्पबीजं वपनयति |  प्रतिदिनं त्वं अभिपित्य इदं सुन्दरं पुष्पं परिवृद्दितः | द्वि वर्षे तव आधीर्य कारणेन मम नाथस्य उत्पीटिकां नित्यं पुष्पं अलङ्कृतवान् | परं इदं गृहं पुष्पेन कारणं सौन्दर्यम् च रमणीयं भवति |……………

नैतिक

इदं लोके एकैक जीवी दोषेण वर्तते | अतः सर्वाणि जीवाः आधीर्य घटः आसन् | परं सर्वाणि तस्याः एकः पद्दतिं अनुसरन्ति | तत् पद्दतिं अनुसरणेन कारणं अहं | अन्यता अस्माकं दोषाः सर्वान् शक्त्याः परिवर्थते | न किमपि वस्थूनि या न जीवाः व्यर्थः | परं भावात्कार अवलोकेन विशेषार्थं  काशयति |

  1. xracked pot

श्रीप्रिया श्रीधर

http://saibalsanskaar.wordpress.com

मनस्शान्ति

मूल्य –  शान्ति

उपमूल्य – प्रशान्ति

एकदा बुद्दा भगवान् तस्य शिष्यसहित यात्रेण गच्छति स्म | यावद तटाकस्य परि आगमनेन बुद्दा एकस्य शिष्येन अभ्रवीत “अहं तृषित’ अभवत् |  भवत तटाकेन समीपं गत्वा जलं पूरयितु“ |

a-group-statue-with-buddha-and-his-students-vietnam

अतः तत्शिष्यः तटाक समीपं आगतवान् । परन्तु सम समये ऋषभशकट एकः तटाक पारणेन ताटकं प्रविष्टितः  ।  तस्य कारणं तटाकस्य जलं पङ्कमया अभवत् ।  सः चिन्तितवान् “इदं पङ्कमया जलं उपापायन गुरुं कतं पिपायिषति ?”। परं सः जलविना पुनरागतः च अभ्रवीत् “इदं ताटकजलं पङ्कमया आसीत् । तस्मात् अपथ्यनिमित्ता अभवत्” ।

अर्धघण्ठानन्तरमं बुद्धा तत् शिष्यम् तटाकं प्रतिजानयितुं पृष्टः । शिष्यः गुरुन् आज्ञा पालनेन तटाक समीपं आगतवान् च  पङ्कमया जलं द्रुष्यति स्म । अतः सः प्रत्यगच्चत् च गुरुं यथा स्थिति अभ्रवीत् ।

अल्प समयनन्तरं पश्चात् बुद्धा तत् शिष्यं तटाक समीपं प्रत्यागच्छतुं भ्रूयात् ।  इदं समयं शिष्यः द्रापे अधः स्थिरणेन कारणं स्वच्छ जलं द्रुष्यति । अतः सः घठं स्वच्छ जलं दुग्ध बुद्धां  आनयत् ।

बुद्धा जलं दृष्ठ्वा शिष्येन अभ्रवीत् “स्वच्छ जलं लभ्येन किम् करणीयं वदतु ? तटाकस्य पङ्कमय जलं स्वल्प समयानन्तरं स्वच्छ अभवत् ।  तव मनस् च इदं समान् !  यावत्  मनस् चञ्चल अभवत् तत् चञ्चलमनसां स्वल्प समयं ददातु । तत् पश्चात् सर्वं स्पष्टं अभवत् । अनायसेन सर्वं तत्र स्थानं वर्तते ।

शिक्षा

मनस्शान्ति एकः सुलभमार्ग अनायसेन लभ्यते च नातिकृच्छ्रा अभवत् ।  यतः ……………तदेव सद् भूता सर्वं वर्थामहे । सर्वाणि भूतानि मनस्शान्त्येन पूरित भवति ।

Sripriya Sridhar

link : http://saibalsanskaar.wordpress.com

भूतदया एव तीर्थयात्रा

मूल्यं – दया

उपमूल्यं – प्रेमं

हज्र्त् जुनैद् बाग्दादि मेक्कानगरम् प्रति तीर्थयात्रं गच्छति स्म |  मार्गमध्ये सः किमपि व्रणित दीन श्वानं अपश्यत् |  तस्य श्वानस्य सर्वेऽपि पादाः कर्तिताः आसन् च रक्ताञ्च प्रवहति स्म | सत्पुरुषः तं दीनशुनकं तस्य हस्ते अगृह्णात् च परितं कूपः अस्ति वा न इति अन्विष्टवान् | सः अचिन्तयेत “कूपस्य समीपं नीत्वा स्वच्छ जलेन तस्य व्रणोपचारं करोमि” इति चिन्तितवान् | परं सः तस्मिन्नेव समये मरुस्थले संचरन्नासीत् | तस्य वस्त्राणि शुन्करक्तसिक्ता अभवन् |  परं सः महाशयः एतत् सर्वं नबाधिताः आसीत् | सः अग्रे तत् मरुस्थले गच्छन् मरुसरसः समीपं कूपमेकमासदितवान् |

परन्तु तस्यां कूपाज्जलाकर्षयितुं जलद्रोणि या पाश न आस्थानम् | तस्माद् सः महान् चतुरः आसीदिति कारणेन तत्र समीप वृक्षं गत्वा तस्य पत्रं संमिलितः | शीघ्रं पत्रैर्रेव लघुद्रोणीं निर्माय तया जलमानेतुं निर्नितवान् | च तस्य शिरसत्राणमेव पाशरूपेण उपयोक्तुं निर्नितवान् |

dogntraveller

यदा कूपे तत्पर्णपात्रं न्यक्षिपत् तदा स्वस्य शिरस्त्राणं जलं प्रवेष्टुं न दीर्घंः उपायं कमपि चिन्तितवान् | यतः सः तस्य युतकं निष्कास्य तेन शिरस्त्राणवस्त्रेण बन्दितवान् | तथापि पाशा ह्रस्व अभवत् |  परं सः तस्य पीनं कार्पासनिर्मित मन्तर्युतकमपि निष्कास्य तयोस्साकं योजितवान्’ |अथ एतेन दीर्घीकृता कर्षणरज्जुः | तया साकं सः कूपात् जलं कर्षयित्वा शुनकस्य व्रणानि परिशोध्य, तस्य शुनकस्य उपचारं कृत्वा वस्त्रैः तानि व्रणानि आच्छादितवान् च |

पश्चात् तं पुनर्दोभ्यां श्वानं गृहीत्वा बहु प्रयासेन व्रजन् समीप ग्रामं एकं प्राप्तवान् |  ग्रामं म्लेच्छदेवालये विद्यमाने उपस्थितमर्चकं प्रार्थीतः “भोः अस्य दीन च व्रणित श्वानं भवत संरक्षणं कुरु यावत मम मेक्कातः आगमनपर्यन्तं” इति | अतः अयमर्चकः तमकथयद्यत् “मास्तु भीतिः, पालयामि अयं शुनकं, परिचर्यां करोमि च भवदागमनपर्यन्तं” इति |

तत् रात्रौ यदा हज्’रत् जुनैद् सुप्तवान् तदा कश्चनमहान् चेतनः किरन्युतश्च तस्य स्वप्ने अभासत |

तं जुनैद् आशीर्भिः अभिनन्द्य सः दिव्यकिरणः अवदत् “हे हज़्रत जुनैद! भवतः मेक्का तीर्थयात्रा तु साधिता अस्ति |  यतोहि भवान् भगवतः सृष्टिषु अन्यतमं कमपि प्राणिनां प्रीत्यादरेण स्वस्य कष्टान् सर्वानपि अविचार्य कृतवानस्तीति कारणतः” इति |

अतः सहोदर, इदानीं भवतः निर्णयार्थं दत्तं भवतः मेक्कगमनम् अवश्यं वा न वेति |  भगवतः दृष्ट्यातु भवान् तस्य कृपायामागतः, सः भवति प्रसन्नः | तस्य कृते तस्य सृष्टेः कृते प्रेम नाम तस्य प्रसादप्राप्ति कारणं यत् शततीर्थयात्रानां समानं भवति इति |

शिक्षा

प्रेमातिशयः एव भगवतः कृपायाः मूलम् | सः प्रेमं भक्तिंषु एव विश्वसिति |  एते एव तस्मै रोचेते |

Sripriya Sridhar

http://saibalsanskaar.wordpress.com

उन्नी  – निष्कलङ्क् भक्ति बालकः

 

मूल्यः –  भक्ति, निष्ट

उपमूल्य – प्रेम

एकदा, एकः मन्दिरं पुरोहितः आसीत् | सः प्रतिदिनं गुरुवायुरप्प देवम् श्रद्दा भक्त्येन आरादयेत् | तस्य मन्दिरं एकः पुरोहितः भवति च भवान् अवश्य व्यवहारे मन्दिरस्य बहिर्जानयत् | तदा तस्य द्वादश वयस्य पुत्रेन देवम् सर्व पूजान् चैव यजाक अर्पण कर्तुं उपदेष्यतः | बालकः उन्नी अन्नं पचत्य देवम् अर्पयेत् | तस्याः निष्कलन्क् बुद्दिः चिन्तितः मूर्तिः स्वयं अन्नं भक्षनेन नित्यारित्र: | परन्तु मूर्तिः अचर अभवत् |  तस्मात् तस्य संशयः भवति  इति देवे अन्नं अरुचिः भवति इति अन्नस्य उपरि दधिं मिश्रय च प्रति देवम् अर्पयेत् | तदापि देव पछनेन सूक्ष्मं नासीत् | अतः दधिमन्नं समेत देव लवणित आम्रं भक्षणेन अर्पयति स्म |  भोः मूर्तिः अचर अभवत् | अनन्तरं सः मूर्थिं प्रेम्न  च लालिताय पछनेन  पृष्टतः | सर्वम व्यर्थाभवत् | अन्तः सः देवाणां तर्जित | तदापि मूर्तिः अचर अभवत् | सः देव अर्पणेन असफलता भवत् इति सः रोदनेन प्रारंबितः | च तस्य पिता ताडयेत् इदं कारणेन चिन्तिता अभवत् |  देवापि यः दृश्यं असहनेन सर्वं बक्षणं उन्मीयते | सन्तोषेन आगच्छत बालकः |

पुरोहितः मन्दिरं आगच्छत् च शून्यस्थालि दृश्य क्रृद्दः अभवत् |  उन्नी अविशङ्क्य सः सर्वं देव खादत इति अभ्र्वीत् | इदं श्रुन्य पुरोहितः सुकृद्दाः भवति | येन बालकः देवानां अर्पणेनविना बक्ष्यति इति तस्य संशयम् | यद्यापि पिता बालकेन ताडनीय आगतः तदा एकः अशरीर वाणी श्रुन्यात् “अहं अपरादि | उन्नी निष्कलन्क् बालकः”| इति भगवान तस्य भक्ताः रक्षति | सः  सदा काले भक्त्त्यां सेवान् कारयितव्य प्रतीक्षितः |

शिक्षा

भगवान तस्याः भक्ताः सदा काले प्रेमना बन्दिताः | सः भक्तानां रक्षनार्थं कमपि कार्यं कुर्यात् |

SriPriya Sridhar

http://saibalsanskaar.wordpress.com

 

तव इष्ट देवतां प्रार्थनस्य संयोजनेन संनिविशतम्

 

मूल्यः :  भक्ति, श्रद्धा

उपमूल्यः प्रेम

पुरा एका दरिद्रा नारी आसीत् | तस्यै चत्वारः पुत्राः द्वे पुत्र्यौ च आसन् | तस्याः भर्ता अनारोग्य शय्याश्रितः च आसीत् |  अतः तस्याः गृहे कोऽपि अर्थागम नासीत् | यदा गृहे अन्नं च सर्वं अवश्य वस्तूनि सुर्यवर्ता भवत्, तदा सा अग्रिम भोजन आहारवस्तूनि चिन्तिता भवति स्म | धनविहीन संसारं किं चलति इति सदा चिन्तति स्म | सा निश्चिता, गृहसमीपे आपणिकं अल्प शाकानि धान्यदलानि च प्रसृत ऋणेन नयति स्म |

आपणम् गत्वा सा तस्याः गृहस्य परिस्थितिम् आपनिकाय सर्वं अवदत् | अनन्तरं तस्य सहायं आपृच्छत् | सा आपणिकेन द्रव्यं अपेक्षितः च तस्य वित्तं अनन्तरं दास्यति इति | परन्तु आपणिकः तस्याः याचनां निराकृतवान् | समीपे एकः पुरुषः एतत् संवाद च विवाद सर्वान् शृनुयात् | असहनेन स्त्रीं शहितालुः सहायं अपेक्षतः | तेन आपनिकं उक्तः यत्किमपि अन्नद्रव्यं नारीं अपेक्षत तद्सर्वं भवत ददिषे | सः वस्तूनि वित्त सर्वं दददिमहे इति स्त्रीं सहायकं कुरुते |

आपणिकः नारीं उपर्युपरि तस्य क्रीणाति पट्टि तोलन यन्त्रात् एकः पक्ष्यां त्यजनेन उक्तः | आपणिकः तस्य पट्टि तोलनसमं द्रव्यदत्व स्वीकृतः | इदं शृणुय नारी शीरं विनमति स्म | तस्मात् सा तस्य चक्षुं प्रमिलित च कश्चिद्  कागिदं अपाकृत च लिखिता | तस्मात् कृणाति पट्टिम् तोलनेन एकः पुरं त्यजेत् तदापि तत् परं भारेण नम्नते |

आपणिकः च दयालुपुरुषः विस्मितः च आश्चर्य भवेत् | तदा आपणिकः तोलनेन द्वि पुरं सामग्रीम् स्थापनं प्रारंबितः | किङ्किल ! कतिक वस्तूनि तोलनं स्थापयति तदापि तोलनं न समं आगतः |  अतः सः तोलनं समनेन अधिक सामग्रीं अनुसन्तनोति | आपनिकस्य अश्चार्यं कदापि तोलनं न समंमागतः |

अन्ततः आपणिकः क्रीणाति पट्टि कागिदं तोलनेन अगृह्णाति च अपठ | किं अद्भुतं, तेन वस्थून् पट्टि न भवति | परन्तु तस्यै एकः प्रार्थना लिखितः “हे भगवान, त्वम् सार्वान्तर्यामि | मम अवष्यक्त जानयति च सर्व भवत शरणागतः | ददामि किमुत्तमं”|

इदं चमत्कार दृष्यति आपणिकं तोलस्य वस्तूनि सर्वं भान्दति च नारीं दीयत् | किञ्चिदपि तस्य मूल्यं न स्वीकृतः | सा आपणिकस्य सूहावभावेन अभ्यानन्द्य सामग्री पोट्लीं समेत गृहं पुनरागतः | पश्चात आपणिकः दृष्यति एकः अद्भुत कागदेन कारणं तोलं खण्ड भवेत | अतः भगवान् हि जानन्ति कगिदस्य प्रार्थनेन भारं |

शिक्षा

प्रार्थनस्य मूलं भक्तस्य अन्तरात्मन् मनसि च परमात्मा जानन्ति | प्रार्थनेन तव इष्टदेवताम् संनिवेशात् एकः निज अनुभवं भवति | भवत् कुतूहलात् अस्माकं प्रार्थनां आकर्णयात् प्रतीक्षा करोति च कदापि समयं प्रेम चिन्तेन प्रतिवदति |  यः भक्त्या देवानां प्रार्थयति तस्य प्रार्थना शीघ्रेमेव सफलमाप्नोति | प्रार्थनां करिष्यामि मानसिख्यं वा आराधनसमये च |  जो यः श्रद्धा भक्त्येन प्रेम्न प्रार्थयति तस्य प्रार्थना शीघ्रमेव फलमाप्नोति |

Sripriya sridhar

http://saibalsanskaar.wordpress.com

 

क्षमते श्रेयः विस्मरति श्रेष्टः

 

 

 isaac Newton

 

मूलयः – प्रेम

उपमूल्य: – क्षमा

महान विज्ञानि पूजनीय ऐसाक् नुटन् तस्य संशोधनं प्रतिदिने विंशतिवर्षाय विहिताः |  सः तस्य अद्भुतेन संशोधनस्य सर्वाः परिणतयः लिखितवान् | एकदा सः संचारनं गन्तुं सर्वं शोधनकागिदानि उत्पीटिकायः उपरि त्यजेत | तस्य पालन श्वानः “डेमोन्ड” नुटनस्य शयनकक्षे आसीत् | अल्प समयनन्तरं श्वानः उत्पिटिकायां उपरि क्रीडनेन कूर्दति |  तदेव कारणं विदाहिनः सिक्थवर्थिका पतति |  तदा सर्वं शोधनकगिदानि अग्निं ज्वलन्ति |  अनेक वर्षेण कटिन शोधनं निमिषेण बस्ममागच्छतः | तस्य अन्मोल्य शोधनकागिदानि स्तित्यै नुटनः विस्मयितः च आघातितः | परन्तु सः श्वानं किमपि न कीयतः |  अन्यत सः श्वाननं आलिङ्गितः च शिरः प्रेम्ना दृष्यते  | तस्य पीडनेन अभ्रवीत “डेमोन्ड त्वम् किं कुरुते इति न जानाति” |

पूजनीय ऐसाक् नुटन् सर्व पुनः लिखितः | लिखनेन अनेक वर्षं आगतवान् | परन्तु तस्य मूखप्राणिना प्रेमं असाध्यं | नूटनस्य ह्रुदयहस्तयोः हृदयः विशालतरः |

शिक्षाः

भवान् क्षमः अनुज्ञयेन दुरत्यय आसीत् | अतः दृड संकल्पे न शक्यः | सर्वं चरित्रं विस्मृणेन प्रयत्नं किञ्चिदपि न सुलभः कार्यं | परन्तु विशाल हृदय स्वभावलक्षणं पालनं संभव |  क्षमनेन च विस्मृतेन गुणाभ्यां लोके शत्रु न आसीत् |  अतः समस्थ लोके स्नेहेन भाविताः |

Sripriya Sridhar

http://saibalsanskaar.wordpress.com